Narcisme en leiderschap
Wat is een narcist en hoe kun je ze herkennen?
Persoonlijkheid is een uitstekende voorspeller van hoe mensen zich zullen gedragen in verschillende situaties; het is als het ware een blauwdruk. Dat geldt ook voor de narcistische persoonlijkheid. Meer kennis en bewustwording zal het causale verband kunnen ontrafelen tussen de aanwezigheid van deze persoonlijkheden en de problemen in je organisatie. Het herkennen van narcisme kan in twee stappen: leren wat de kenmerken en eigenschappen zijn en weten waar de motivatie van narcistische persoonlijkheden vandaan komt.
De (klassieke) narcist volgt een patroon van gedrag met de volgende kenmerken:
- Ze hebben een gebrek aan empathie (karakteristiek teken en het fundament van de narcist)
- Ze vinden zichzelf heel belangrijk (ze vinden zichzelf erg speciaal en vinden dat ze recht hebben op een speciale behandeling)
- Ze lijden aan grootheidswaanzin (ze overschatten zichzelf, hun kwaliteiten en hoe belangrijk ze zijn)
- Ze zijn erg oppervlakkig (ze zijn louter bezig met de buitenkant en hoe zaken er van de buitenkant uitzien). Ze hebben geen diepte en veroordelen anderen op oppervlakkige zaken)
- Ze zijn chronisch op zoek naar bewondering of validatie (ze moeten onophoudelijk worden voorzien van complimenten en erkenning)
- Ze neigen tot woede-uitbarstingen (ze hebben zichzelf en hun emoties niet onder controle. Ze zijn daardoor vaak boos of gefrustreerd)
- Ze zijn arrogant (ze vinden zichzelf beter, sterker, sneller en/of slimmer dan iedereen. Ze devalueren of ondermijnen anderen, alsof ze niets voorstellen)
- Ze kunnen geen verantwoordelijkheid nemen (ze kijken niet in de spiegel en dulden geen tegenspraak of kritiek. Problemen zijn altijd veroorzaakt door een ander)
- De meeste problemen worden onder hun leiding niet erkend of opgelost, omdat zij het probleem niet (willen) zien of erkennen
Het gedrag van een (klassieke) narcist wordt verder gekenmerkt door:
- Het chronische niet erkennen (van anderen, hun prestaties of problemen)
- Geen enkel medeleven hebben
- Een gebrek aan respect voor anderen
- Een gebrek aan wederkerigheid en gelijkheid in relaties of andere verhoudingen
- Een koude onverschilligheid
Het gedrag van een (klassieke) narcist wordt primair gemotiveerd door:
- Macht
- Controle
- Dominantie
- De door hen begeerde toevoer (bewondering, bevestiging of validatie)
Het gedrag van narcistische persoonlijkheden volgt een zekere cyclus. Aanvankelijk zijn ze zeer charismatisch, charmant, vol zelfvertrouwen en/of aantrekkelijk, opgevolgd door een fase waarin ze meer hun ware aard laten zien en het klassieke narcistische gedrag vertonen. De eerste fase verbloemt hun gebrekkige persoonlijke ontwikkeling en het feit dat ze juist totaal ongeschikt zijn als leider. Hun motivatie is niet om het beste uit mensen naar boven te halen of te handelen in het belang van de organisatie. Ze worden louter en alleen aangedreven door eigenbelang. Door narcisten op leidinggevende posities te plaatsen of te dulden, voorzie je in feite een drugsverslaafde van zijn of haar favoriete drugs.
Wat kun je er als organisatie tegen doen?
Spoor narcistische leiders op, filter ze uit en aanschouw hoe de mensen en de prestaties van je organisatie zullen opleven.
Enkele maatregelen die je zou kunnen treffen:
- Kijk zelf in de spiegel en kom tot de realisatie dat ze een bedreiging zijn voor je organisatie. Wees eerlijk of en in hoeverre je dit type leiderschap tolereert of faciliteert. Kom tot de realisatie dat ze oneindig meer geld kosten dan ze opleveren.
- Kijk naar je aanname, selectie en beoordelingsprocedures. Wat haal je in huis, wie zet je voor welke groep en welk type leiderschap faciliteer of beloon je?
- Toxische en dus ook narcistische leiders gedijen in een toxische of stressvolle werkomgeving. Voorkom dat een dergelijke situatie ontstaat en maak een prioriteit van het realiseren van een prettige en professionele werkomgeving met een gezonde bedrijfscultuur.
- Voorzie jezelf (als directie of bestuur) van een meer zuivere en onafhankelijke informatiestroom (los van leiders). Introduceer bijvoorbeeld peer review en gebruik de data die daaruit voortvloeit. Doe gerichte onderzoeken met open vragen om toxische elementen op te kunnen sporen en gebruik of analyseer externe reviews (op Glassdoor of Indeed) voor objectieve feedback en bruikbare inzichten
- Meet vertrouwen en voeg het toe als statistiek
Heb je vragen over dit onderwerp? Stuur een e-mail naar [email protected]